You are using an outdated browser. For a faster, safer browsing experience, upgrade for free today.
Νηστεία

Νηστεία

Ομιλία στον Ιερό Ναό Αγ.Παρασκευής Χαϊδαρίου, Παρασκευή 18 Νοεμβρίου 2011

Από την αρχαιότητα η νηστεία είναι κύριο μέλημα των θρησκευτικών, πολιτισμικών και διατροφικών παραδόσεων του ανθρώπου. Αποτελεί ενδυνάμωση ορισμένων θρησκευτικών και ηθικών αξιών όπως εγκράτεια, υπομονή, εξάσκηση της θέλησης και αποχή από πειρασμούς και καταχρήσεις.

Νηστεία ετυμολογικά σημαίνει «δεν τρώγω» από την σύνθετη λέξη «νη + εσθίω» . Φυσικά, η εκκλησία μας δεν προτρέπει σε μια άκαμπτη εφαρμογή του εννοιολογικού περιεχομένου της, άσχετα αν οι μεγάλοι ασκητές των πρώτων χριστιανικών αιώνων με παροιμιώδη ηρωική αυταπάρνηση επιχειρούσαν να περιορίσουν την καθημερινή τους δίαιτα στα άκρως απαραίτητα για την συντήρηση τους.

Tην περίοδο της νηστείας εφαρμόζονται oι βασικές αρχές της υγιεινής διατροφής, που συνιστούν ισορροπία στη λήψη θρεπτικών συστατικών, ποικιλία στην επιλογή των τροφίμων και μέτρο στην ποσότητα.

Σήμερα η διατροφή του ανθρώπου έρχεται αντιμέτωπη με ένα σύγχρονο τρόπο ζωής που χαρακτηρίζεται κυρίως από ανελέητο κυνηγητό του χρόνου, αυτό έχει ως αποτέλεσμα την καθιέρωση ξενόφερτων διατροφικών προτύπων από μικρούς και μεγάλους, τα οποία οδηγούν σε σοβαρές βλάβες της υγείας μας, όπως η στεφανιαία νόσος, ο σακχαρώδης διαβήτης και η παχυσαρκία. Από την άλλη, είναι γνωστό ότι το 35-65% των διαφόρων μορφών καρκίνου μπορούν να προληφθούν με την κατάλληλη διατροφή. Στα πλαίσια λοιπόν της πρόληψης που κινείται η σύγχρονη διατροφική επιστήμη για την προαγωγή της υγείας, είναι  πλήθος τα πρόσφατα επιστημονικά δεδομένα για την αξία της νηστείας. Όλα τα συμπεράσματα επίπονων και μακροχρόνιων μελετών, οι οποίες έχουν δημοσιευθεί σε επιστημονικά περιοδικά διεθνούς κύρους, αναφέρουν διαιτητικές οδηγίες που συμπίπτουν με αυτές που ορίζει και διδάσκει εδώ και αιώνες η Ορθόδοξη Χριστιανική Θρησκεία. Οι Έλληνες στην πλειονότητα τους ακολουθούν επί δεκαετίες και μακάρι να συνέχιζαν να τις ακολουθούν - τις νηστείες της Ορθόδοξης Εκκλησίας επί 180-200 περίπου ημέρες το χρόνο. Χριστιανική νηστεία και υγιεινή διατροφή είναι για την μοντέρνα Ιατρική σχεδόν ταυτόσημες έννοιες.

 Η νηστεία είναι πολύ καλή ευκαιρία για υγιεινή και ισορροπημένη διατροφή.

Πιο συγκεκριμένα βασική αρχή της νηστείας είναι η αποτοξίνωση από τρόφιμα ζωικής προέλευσης (γαλακτοκομικά, κρέας,  αυγό και ενίοτε ψάρι) και η προτίμηση τροφίμων όπως φρούτα, λαχανικά, ψωμί, ρύζι, μακαρόνια, πατάτες, δημητριακά, όσπρια, λαδερά φαγητά και φυτικό λίπος.

Τα οφέλη της νηστείας από διατροφικής απόψεως είναι πολλά.

Αρχικά η έλλειψη τροφών ζωικής προέλευσης από την διατροφή οδηγεί στην μείωση του προσλαμβανόμενου λίπους και ειδικά του κορεσμένου, το οποίο είναι και το πιο επιβλαβές. Έτσι υπάρχει μείωση των αυξημένων τιμών της χοληστερίνης (περίπου 40-50mg) , του ουρικού οξέως και των τριγλυκερίδιων. Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα να μειώνεται ο κίνδυνος εμφάνισης αθηρωμάτωσης, καρδιαγγειακών παθήσεων, εγκεφαλικών επεισοδίων, καρδιακής προσβολής και υπέρτασης.

Όσον αφορά την αποχή από τις ζωικές πρωτεΐνες, οι ανάγκες του οργανισμού καλύπτονται πλήρως από τις πρωτεΐνες των οσπρίων, παραγώγων σησαμιού ,ταχίνι, μανιτάρια, θαλασσινά και ξηρούς καρπούς.

Η κατανάλωση θαλασσινών βοηθά την καρδιά, το ανοσοποιητικό και το νευρικό σύστημα καθώς και την πνευματική εγρήγορση εξαιτίας της περιεκτικότητας τους σε ωμέγα 3 λιπαρά οξέα. Η απουσία από τη διατροφή λιπαρών ουσιών της οικογένειας των ωμέγα 3 όπως το DHA και το EPΑ, έχουν συσχετισθεί με αυξημένο κίνδυνο για κατάθλιψη και νευρικές διαταραχές.

Η υψηλή κατανάλωση ξηρών καρπών και θαλασσινών αυξάνει την πρόσληψη μονοακόρεστων και πολυακόρεστων λιπαρών οξέων, τα οποία βελτιώνουν το λιπιδαιμικό προφίλ. Η λειτουργία του εντέρου αποκαθιστάται και βελτιώνονται τα επίπεδα αρτηριακής πίεσης.
Από την άλλη τα όσπρια σε συνδυασμό με τα θαλασσινά προσφέρουν πρωτεΐνες που αντικαθιστούν εκείνες που δεν παίρνει ο οργανισμός λόγω αποχής από τροφές ζωικής προέλευσης. Επίσης, ο συνδυασμός αυτός προσφέρει βιταμίνη Β 12, σίδηρο και φολικό οξύ που μπορεί να μειώνονται στον οργανισμό λόγω αποχής από την κρεατοφαγία.

Πρέπει επίσης να αναφερθεί η βελτίωση της θρεπτικής αξίας φυτικών πρωτεϊνών με τους κατάλληλους συνδυασμούς τροφίμων, όπως τα όσπρια με το ρύζι στο φακόρυζο ή το ρεβυθόρυζο.Αυτός ο συνδυασμός ενισχύει την αφομοιωση της φυτικής πρωτείνης,καθιστώντας την ισάξια της ζωικής.

Σημαντικό ρόλο παίζουν επίσης και κάποιες τροφές που καταναλώνονται ιδιαίτερα όπως προανέφερα κατά την περίοδο νηστείας, δηλαδή το σησάμι, το ταχίνι (δηλ.ο αλεσμένος σησαμοπολτός) και ο χαλβάς. Σύμφωνα με έρευνα του τμήματος Γεωπονίας Α.Π.Θ. το σησάμι και τα παράγωγα του, ο χαλβάς και το ταχίνι αποτελούν ένα μικρό διατροφικό θαύμα. Το σησάμι και το ταχίνι περιλαμβάνουν πρωτεΐνη σε ποσοστό 20% που είναι πλούσια σε αμινοξέα, ειδικά όταν συνδυάζεται με όσπρια (όπως το γνωστό μεσανατολικό πουρέ ρεβιθιών χούμους). Το έλαιο του σησαμιού και του ταχινιού, που αποτελεί το 50% αυτού, περιέχει σημαντική ποσότητα βιταμίνης Ε, η οποία έχει αντιοξειδωτική δράση κατά των ελεύθερων ριζών, ενώ προλαμβάνει το σχηματισμό καρκινικών κυττάρων. Επίσης η κατανάλωση σησαμιού βοηθάει στη μείωση της χοληστερίνης εξαιτίας της ιδιότητας της σησαμίνης που περιέχεται σε αυτό. Ο φλοιός του σησαμιού περιέχει υψηλές ποσότητες των βιταμινών Β1, Β2 και νιασίνης, οι οποίες είναι ευεργετικές για το νευρικό και το καρδιαγγειακό σύστημα και τον μεταβολισμό, ενώ είναι πλούσιος και σε φυτικές ίνες. Ακόμη το σησάμι είναι  πλούσια πηγή σιδήρου, φωσφόρου, ασβεστίου, καλίου και διαθέτει αξιόλογες ποσότητες μαγνησίου, ψευδαργύρου και σεληνίου, τα οποία αποτελούν πολύ σημαντικά στοιχεία του ανθρώπινου μεταβολισμού, απαραίτητα για ποικίλες λειτουργίες (όπως σύνθεση των οστών και των μυών, αντιδράσεις μεταβολισμού κ. α.) .

Κάποιες ομάδες ανθρώπων μπορεί να έχουν και ιδιαίτερες διατροφικές απαιτήσεις σε κάποια θρεπτικά συστατικά, όπως ο σίδηρος που βρίσκεται σε καλύτερα αφομοιώσιμη μορφή στα ζωικά τρόφιμα. Όταν δε αναφερόμαστε σε σοβαρές παθολογικές έλλειψεις σιδήρου, οι ανάγκες μπορούν να καλυφθούν από τα όσπρια, τα λαχανικά όπως το σπανάκι ή το χαλβά, που μια μερίδα του δίνει το 50% της συνιστώμενης διαιτητικής πρόσληψης. Επίσης η απορρόφηση του σιδήρου αυξάνεται με τη βιταμίνη C , δηλαδή συνιστώνται πολλά φρούτα, όπως πορτοκάλια, και χυμοί.

 Πολύ ενδιαφέρον για τους ερευνητές είναι επίσης ότι σε ορισμένες νηστείες της Χριστιανικής Θρησκείας επιτρέπεται μόνο το ψάρι και όχι άλλα ζωικά προϊόντα, τα οποία όπως προανέφερα είναι βλαβερά για την υγεία μας.Τα πρόσφατα επιστημονικά δεδομένα δείχνουν ότι το ψάρι περιέχει υψηλής βιολογικής αξίας πρωτείνη,όπως αυτή του κρέατος.Αποτελεί πολύ καλή πηγή αιμικού σιδήρου(με ικανότητα μεγαλύτερης απορρόφησης από τον οργανισμό).Περιέχει και αυτό απαραίτητα ω-3 και ω-6 λιπαρά οξέα, τα οποία ελαττώνουν όπως είδαμε τον  κίνδυνο για έμφραγμα, μέσω της ελάττωσης της συγκολητικότητας των αιμοπεταλίων, των παραγόντων πήξεως του αίματος και της χοληστερίνης,ενώ παράλληλα ενισχύουν το ανοσοποιητικό σύστημα και θωρακίζουν τον οργανισμό από εκφυλιστικές ασθένειες,όπως ο καρκίνος.

Επίσης, οι άνθρωποι που νηστεύουν έχουν πολύ λιγότερο οξειδωτικό στρες, μια αντίδραση του οργανισμού που θεωρείται γενεσιουργός αιτία της αθηροσκλήρωσης, του καρκίνου και των εκφυλιστικών νοσημάτων του νευρικού συστήματος, όπως η νόσος του Πάρκινσον και η νόσος Αλτσχάιμερ.

Το μεγαλύτερο ίσως πλεονέκτημα της νηστείας είναι η μεγάλη κατανάλωση φρούτων και λαχανικών, που συμβάλλει στην αυξημένη πρόσληψη φυτικών ινών και μικροστοιχείων με αντιοξειδωτική δράση, όπως είναι οι βιταμίνες A, C και Ε. Τα αντιοξειδωτικά συστατικά τονώνουν το ανοσοποιητικό μας σύστημα, προστατεύοντας τον οργανισμό μας από τις ελεύθερες ρίζες, από την επίδραση της ηλιακής ακτινοβολίας, από τα καρδιαγγειακά νοσήματα, καθώς και από ορισμένες μορφές καρκίνου. Με τη σειρά τους οι φυτικές ίνες, ευθύνονται για την ομαλή λειτουργία του πεπτικού συστήματος με μείωση της δυσκοιλιότητας, περιορισμένη απορρόφηση της χοληστερόλης από το βλεννογόνο του εντέρου, καθώς επίσης και τη  μείωση των επιπέδων των λιπιδίων και της γλυκόζης στο αίμα. Υπάρχουν βεβαίως και ενδείξεις για την θετική επίδραση τους στην πρόληψη και στη μείωση της συχνότητας εμφάνισης ορισμένων μορφών καρκίνου (π.χ. παχέως εντέρου, μαστού και προστάτη).

Μια άλλη ευεργετική επίδραση της νηστείας είναι ότι συμβάλλει στην καταπολέμηση της παχυσαρκίας και του διαβήτη. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί με εγκράτεια, η οποία αποτελεί τη βασική έννοια της νηστείας και τήρηση των ημερησίων θερμίδων που πρέπει να λαμβάνονται, χωρίς να γίνεται υπερκατανάλωση ζυμαρικών, ψωμιού, ρυζιού ή ελαιόλαδου.Κατά τη διάρκεια της νηστείας δεν παρατηρείται ιδιαίτερη έλλειψη σε βιταμίνες, μέταλλα, ιχνοστοιχεία. Ωστόσο, λίγο παραπάνω προσοχή χρειάζεται η πρόσληψη ασβεστίου, σιδήρου και των βιταμινών Β12 και D, τα οποία καλύπτονται αν ακολουθήσουμε τα εξής διατροφικά tips. Για παράδειγμα:

 

Νηστίσιμα τρόφιμα που αποτελούν καλές πηγές ασβεστίου και θα πρέπει να περιλαμβάνονται στο νηστίσιμο μενού μας είναι τα εξής:
• Μπρόκολο
• Αποξηραμένα φρούτα (ειδικά τα σύκα)
• Όσπρια
• Ταχίνι – σουσάμι και τα προϊόντα του (παστέλι)
• Εμπλουτισμένα δημητριακά ολικής αλέσεως
• Σόγια
• Εμπλουτισμένοι χυμοί
• Ξηροί καρποί
• Πράσινα φυλλώδη λαχανικά
• Ορισμένα θαλασσινά

H απορρόφηση του ασβεστίου από το έντερο ενισχύεται με την παρουσία της vit D. Επειδή είναι λιποδιαλυτή βιταμίνη, για την απορρόφηση της απαιτείται η παρουσία λίπους στο γεύμα (δεν χρειάζεται μεγάλη ποσότητα). Επίσης, η βιταμίνη D παράγεται και από το δέρμα μας, οπότε επαρκής έκθεση στον ήλιο μπορεί να εξασφαλίσει καλά επίπεδα βιταμίνης D, ανεξάρτητα από τη διαιτητική πρόσληψη.

Νηστίσιμα τρόφιμα που αποτελούν καλές πηγές σιδήρου και δεν πρέπει να λείπουν από το νηστισιμο μενού μας είναι:

• Όσπρια
• Αποξηραμένα φρούτα
• Σκούρα πράσινα φυλλώδη λαχανικά(π.χ σπανάκι)
• Μύδια, στρείδια
• Εμπλουτισμένα δημητριακά ολικής αλέσεως
• Χαλβάς
• Ψάρι


Για καλύτερη απορρόφηση του φυτικού σιδήρου
Συνοδεύετε τα παραπάνω τρόφιμα με πηγές βιταμίνης C (εσπερειδοειδή, πράσινες πιπεριές, μπρόκολο, φράουλες, ακτινίδια, λαχανάκια Βρυξελλών).

Αποφεύγετε όσο γίνεται την ταυτόχρονη κατανάλωση πολυφαινολών (π.χ. ταννίνες τσάι), οξαλικού οξέος  (σπανάκι, σέλινο, παντζάρια, μελιτζάνα, χόρτα, μπάμιες, (μούρα, ξηροί καρποί, τσάι, κακάο), φυτικών ινών και φυτικού οξέος (τρόφιμα ολικής άλεσης, καφές, κρόκος αυγού, όσπρια, ξηροί καρποί) και ασβεστίου.


Νηστίσιμα τρόφιμα που είναι καλές πηγές βιταμίνης  Β12 είναι τα εξής:

• Εμπλουτισμένα τρόφιμα (κυρίως δημητριακά ολικής αλέσεως)
• Θαλασσινά

 Έτσι αν ακολουθήσουμε όλες τις παραπάνω οδηγίες μπορούμε να κερδίσουμε όλα τα οφέλη της νηστείας δηλαδή: 

-  Αποτοξίνωση του οργανισμού
- Βελτίωση της λειτουργίας του εντέρου
- «Ξεκούραση»  του πεπτικού συστήματος και του ήπαρ.
- Ελάττωση της χοληστερόλης και των τριγλυκεριδίων
- Μείωση της αρτηριακής πίεσης
- Ισχυροποίηση του ανοσοποιητικού συστήματος

 
Επομένως όπως είδαμε, ιδιαίτερα ωφέλιμη θεωρείται η νηστεία,δηλαδή η περιοδική (και όχι η καθολική) φυτοφαγία ,όπως ορίζεται από την εκκλησία για συγκεκριμένες χρονικές περιόδους. Αναμφίβολα  μπορεί να συμβάλλει στην καλύτερη σωματική μας υγεία,όσο συμβάλει η ηθική αποτοξίνωση στην ψυχική μας ανάταση. Ιδιαίτερα όταν γίνεται με τους κατάλληλους συνδυασμούς τροφών και για μικρό χρονικό διάστημα μπορεί να είναι πραγματική αποτοξίνωση για τον οργανισμό.


Υπάρχουν άτομα που δεν θα πρέπει να νηστεύουν;

Πράγματι υπάρχουν κάποιες ομάδες του πληθυσμού που θα πρέπει να νηστεύουν με τη σύμφωνη γνώμη του γιατρού τους ή του διαιτολόγου τους, καθώς το νηστίσιμο διαιτολόγιο στερείται συστατικών όπως οι πρωτεΐνες, το ασβέστιο, ο σίδηρος και κάποιες βιταμίνες. Μπορεί με τους κατάλληλους συνδυασμούς που προανέφερα,να καλύπτουμε τον οργανισμό μας στα παραπάνω συστατικά,αυτό όμως δεν σημαίνει,πως άτομα με σοβαρές ελλείψεις ή υψηλές απαιτήσεις μπορούν να καλυφθούν πλήρως.     Πρέπει να τονίσω ότι οι  παραπάνω συμβουλές είναι γενικές και δεν     ανταποκρίνονται στις ειδικές ανάγκες του κάθε ατόμου. Για εξατομικευμένες συμβουλές, αν έχετε κάποιο πρόβλημα υγείας,πρέπει να ζητήσετε τη συμβουλή ειδικού!
Πιο συγκεκριμένα, προσοχή θα πρέπει να δίνεται στις εγκυες γυναίκες, στις θηλάζουσες, στα άτομα που έχουν πρόβλημα υγείας, κυρίως στα άτομα με αναιμία, με προβλήματα στο καρδιαγγειακό σύστημα, με οστεοπόρωση, με αυξημένη χοληστερίνη ή ουρικό οξύ,σε υπερήλικες,σε άτομα με εκφυλιστικές ασθένειες,όπως παγκρεατίτιδα, διαβήτη ή καρκίνο, όπου θα πρέπει να συμβουλεύονται το γιατρό και το διαιτολόγο τους. Μην ξεχνάτε επίσης ότι, δεν συνίσταται αυστηρή νηστεία στα παιδιά, διότι βρίσκονται στην ανάπτυξη και είναι απαραίτητα για τη διατροφή τους τα γαλακτοκομικά προϊόντα και το κρέας.

Τι  θα πρέπει να προσέχουν όσοι νηστεύουν;
Αυτό που πρέπει να τονίσουμε  είναι ότι κατά τη διάρκεια της νηστείας θα πρέπει  να εφαρμόζονται οι βασικοί κανόνες  διατροφής: Ισορροπία, ποικιλία και μέτρο, οι οποίες φυσικά θα πρέπει να τηρούνται κατά τη διαρκεια της καθημερινής  διατροφής μας. Η ποικιλία αφορά στη κατανάλωση τροφίμων από όλες τις ομάδες όπως τα δημητριακά, τα όσπρια, τα θαλασσινά.

Δείτε επίσης...

Η κυρία Δ.Δ
Η κυρία Δ.Δ

"Και ποιά είναι αυτή η Δ.Δ. που μου λες; Πως είναι; Γιατί εγώ δεν τη βλέπω;